اربعین سید الشهداء

آشنایی با اربعین

اهمیت به اربعین در اندیشه های صحیح دینی ما بسیار کاربرد اساسی و اصلی را دارا می باشد تا جائی که نخستین مسأله‏ای که درارتباط با «اربعین»جلب توجه می‏کند. تعبیراربعین درمتون دینی است. ابتدابایدنکته ه‏ای رابه عنوان مقدمه یادآورشویم . اصولا بایدتوجه داشت که درنگرش صحیح دینی،اعدادنقش خاصی به لحاظ عددبودن،درالقای معناومنظورخاص ندارند؛به این صورت که کسی نمی‏تواندبه صرف این که درفلان موردیاموارد،عددهفت یا دوازده یا چهل یاهفتاد به کاررفته،استنباط واستنتاج خاصی داشته باشد. این یادآروی،ازآنروست که برخی ازفرقه‏های مذهبی،به ویژه آن هاکه تمایلات «باطنی‏گری»داشته یا دارند وگاه وبی گاه خودرابه شیعه نیزمنسوب می‏کرده‏اند،مروج چنین اندیشه‏ای درباره‏ی اعدادیا نوع حروف بوده وهستند. درواقع،بسیاری ازاعدادی که درنقل های دینی آمده،می‏تواندبراساسی محاسبه‏ یا الهی باشد،امااین که این عدد درموارد دیگری هم کاربرد داردو بدون یک مستند دینی می‏توان ازآن درسایرموارداستفاده کرد،قابل قبول نیست. به عنوان نمونه،درده هامورد درکتابهای دعا،عددصدبکاررفته که فلان ذکررا صدمرتبه بگویید،امااین دلیل برتقدس عددصدبه عنوان صدنمی‏شود. همین طورسایرعددها. البته ناخواسته برای مردم عادی،برخی ازاین اعدادطی روزگاران،صورت تقدس به خودگرفته وگاه سوءاستفاده‏های هم ازآن‏هامی‏شود . تنهاچیزی که درباره‏ی برخی ازاین اعدادمی‏شودگفت آن است که نشانه‏ ی کثرت است. به عنوان مثال،درباره‏ی هفت چنین اظهارنظری شده است. بیش ازاین هرچه گفته شود،نمی‏توان به عنوان یک استدلال به آن نظرکرد . مرحوم اربلی،ازعلمای بزرگ امامیه،درکتاب کشف الغمه فی معرفهالائمه دربرابرکسانی که به تقدس عدد دوازده و بروج دوازده‏گانه برای اثبات امامت ائمه‏ی اطهارعلیهم‏السلام استنادکرده‏اند،اظهارمی ‏دارد،این مسأله نمی‏تواندچیزی راثابت کند؛چراکه اگرچنین باشد،اسماعیلی ها یا هفت امامی‏ها،می‏توانند ده ها شاهد – مثل هفت آسمان – ارائه دهندکه عدد هفت مقدس است،کمااین که اینکارراکرده‏اند. (۱)

اربعین در متون دینی

یکی ازتعبیرهای رایج عددی،تعبیراربعین است که دربسیاری ازمواردبه کاررفته است. یک نمونه آن که سن رسول‏خداصلی الله علیه وآله درزمان مبعوث شدن،چهل بوده است. گفته شده که عددچهل درسن انسانها،نشانه‏ی بلوغ ورشدفکری است. گفتنی است که برخی ازانبیاءدرسنین کودکی به نبوت رسیده‏اند. ازابن‏عباس (گویابه نقل ازپیامبرصلی الله عیه وآله) نقل شده که اگرکسی چهل ساله شدوخیرش برشرش غلبه نکرد،آماده‏ی رفتن به جهنم باشد. درنقل آمده است که،مردمان طالب دنیایندتاچهل سالشان شود. پس ازآن درپی آخرت خواهندرفت. (۲)

درقرآن آمده است «میقات»موسی باپروردگارشان درطی چهل روزحاصل شده است. درنقل است که،حضرت آدم چهل شبانه ‏روزبر روی کوه صفادرحال سجده بود.(۳)

درباره‏ی بنی‏اسرائیل هم آمده که برای استجابت دعای خودچهل شبانه ‏روزناله وضجه می‏کردند. (۴)

درنقلی آمده است که اگرکسی چهل روزخالص برای خداباشد،خداونداورادردنیا زاهدکرده وراه وچاه زندگی رابه اومی‏آموزدوحکمت رادرقلب وزبانش جاری می‏کند. بدین مضمون روایات فراوانی وجود دارد. چله ‏نشینی صوفیان هم درست یاغلط،ازهمین بابت بوده است. علامه‏ی مجلسی دراین باره که برگرفتن چهل‏نشینی ازحدیث مزبورنادرست است در«بحار»به تفصیل سخن گفته است. اعتبارحفظ چهل حدیث که درروایات فراوان دیگرآمده،سبب تألیف صدها اثربا عنوان اربعین درانتخاب چهل حدیث وشرح وبسط آنها شده است. دراین نقل ها آمده است که اگرکسی ازامت من،چهل حدیث حفظ کندکه درامردینش ازآنها بهره برد،خداونددرروزقیامت اورافقیه وعالم محشورخواهدکرد. درنقل دیگری آمده است که امیرمؤمنان علیه‏السلام فرمود: «اگرچهل مردبامن بیعت می‏کردند،دربرابردشمنانم می‏ایستادم.(۵)

مرحوم کفعمی نوشته است: زمین ازیک قطب،چهارنفرازاوتادو چهل نفر را ابدال و هفتاد نفرنجیب،هیچ گاه خالی نمی‏شود. (۶)

 درباره‏ی نطفه هم تصوربراین بوده که بعدازچهل روزعلقه می‏شود. همین عدد درتحولات بعدی علقه به مضغه تا تولد درنقل های به کاررفته است،گویی که عددچهل مبدأیک تحول دانسته شده است. درروایت است که کسی که شراب خواری کند،نمازش تاچهل روزقبول نمی‏شود. ونیزدرروایت است که کسی که چهل روزگوشت نخورد،خلقش تندمی‏شود. نیزدر روایت است که کسی که چهل روزطعام حلال بخورد،خداوندقلبش رانورانی می‏کند. نیز رسول‏خدافرمود: کسی که لقمه‏ی حرامی بخورد،تاچهل روزدعایش مستجاب نمی‏شود.(۷)

 این ها نمونه‏ای ازنقل هایی بودکه عدداربعین درآنهابه کاررفته است.

روایت امام عسکری (علیه السلام)

باید دید درکهن‏ترین متون مذهبی ما،از «اربعین»چگونه یادشده است. به عبارت دیگردلیل بزرگداشت اربعین چیست؟مهم ترین نکته درباره‏ی اربعین،روایت امام عسکری علیه‏السلام است.

 حضرت در روایتی که درمنابع مختلف ازایشان نقل شده فرموده‏اند: نشانه‏های مؤمن پنج چیزاست: ۱- خواندن پنجاه ویک نماز (۱۷ رکعت نمازواجب به اضافه ۱۱رکغت نمازشب به اضافه ۲۳رکعت نوافل) ۲

– زیارت اربعین

 ۳- انگشتری دردست راست

۴-وجودآثارسجده برپیشانی

 ۵- بلندخواندن بسم الله درنماز

این حدیث تنها مدرک معتبری است که جدای ازخودزیارت اربعین که درمنابع دعایی آمده،به اربعین امام حسین علیه‏السلام وبزرگداشت آن روزتصریح کرده است.

نقل تاریخی جریان اربعین سید الشهداء

درنخستین اربعین شهادت امام حسین‏ «ع‏»،جابربن عبدالله انصاری وعطیه عوفی‏ موفق به زیارت تربت وقبرسیدالشهداشدند.بنابه برخی نقل ها،درهمان اربعین،کاروان‏اسرای اهلبیت‏ «علیه السلام»دربازگشت ازشام و سر راه مدینه،ازکربلا گذشتندوبا جابردیدارکردند.البته برخی ازمورخان هم آن رانفی کرده ونپذیرفته‏اند.ازجمله مرحوم محدث ‏قمی در «منتهی الآمال‏»دلایلی ذکرمی‏کندکه دیداراهلبیت ازکربلا دراربعین اول نبوده‏است.(۸)

بعضی ازعلمانیزدراین باره تحقیق مبسوط ومستقلی انجام داده‏اندکه منتشرشده است.(۹)

در کتاب تأملی بر نهضت امام حسین(علیه السلام) این چنین بیان گردیده است که: اما این که منشأاربعین چیست،بایدگفت،درمنابع به این روزبه دواعتبارنگریسته شده است. نخست روزی که اسرای کربلا ازشام به مدینه مراجعت کردند. دوم روزی که جابربن عبدالله انصاری،صحابی پیامبرخداصلی الله علیه وآله ازمدینه به کربلاواردشد تا قبراباعبدالله الحسین علیه‏السلام رازیارت کند. شیخ مفیددرمسارالشعیه که درایام موالیدو وفیات ائمه اطهارعلیهم‏السلام است،اشاره به روزاربعین کرده ونوشته است: این روزی است که حرم امام حسین علیه‏السلام،ازشام به سوی مدینه مراجعت کردند. نیز روزی است که جابربن عبدالله برای زیارت امام حسین علیه‏السلام واردکربلا شد.

کهن‏ترین کتاب دعایی مفصل موجود،کتاب مصباح المتهجدشیخ طوسی ازشاگردان شیخ مفیداست که ایشان هم همین مطلب را آورده است. شیخ طوسی پس ازیادازاین که روزنخست ماه صفرروزشهادت زیدبن علی بن الحسین علیه‏السلام وروزسوم ماهصفر،روزآتش زدن کعبه توسط سپاه شام درسال ۶۴ هجری است،می‏نویسد: بیستم ماه صفر (چهل روزپس ازحادثه‏ی کربلا) روزی است که حرم سیدمااباعبدالله الحسین ازشام به مدینه مراجعت کردونیز روزی است که جابربن عبدالله انصاری،صحابی رسول‏خداصلی الله علیه وآله ازمدینه واردکربلاشدتا قبرحضرت رازیارت کند. اونخستین کس ازمردمان بودکه امام حسین علیهاسلام رازیارت کرد. درچنین روزی زیارت آن حضرت مستحب است وآن زیات اربعین است.  درهمان جاآمده است که وقت خواندن زیارت اربعین،هنگامی است که روزبالا آمده است . درکتاب نزههالزاهد هم که درقرن ششم هجری تألیف شده،آمده: دربیستم این ماه بودکه حرم محترم حسین ازشام به مدینه آمدند. همین ‏طوردرترجمه ‏ی فارسی فتوح ابن‏اعثم وکتاب مصباح کفعمی که ازمتون دعایی بسیارمهم قرن نهم هجری است این مطلب آمده است. برخی استظهارکرده‏اندکه عبارت شیخ مفیدوشیخ طوسی،برآن است که روزاربعین،روزی است که اسرا ازشام به مقصد مدینه خارج شدند نه آن که درآن روزبه مدینه رسیدندبه هرروی،زیارت اربعین از زیارت‏های مورد وثوق امام حسین علیه‏السلام است که ازلحاظ معنا و مفهوم قابل توجه است.

ما جریان تاریخی روز اربعین را از کتاب قصه کربلا عینا بیان می کنیم: اهل ‏بیت علیهم ‏السلام به سفرخود ادامه دادند تابه دوراهی جاده‏ یعراق ومدینه رسیدند،چون به این مکان رسیدند،ازامیرکاروان خواستندتاآنان رابه کربلاببرد،واوآنان رابسوی کربلاحرکت داد،وچون به کربلارسیدند،جابربن عبدالله انصاری رادیدندکه با تنی چندازبنی‏هاشم وخاندان پیامبربرای زیارت حسین علیه‏السلام آمده بودند،همزمان با آنان به کربلاواردشدندوسخت گریستندوناله وزاری کردندوبرصورت خودسیلی زده وناله‏های جانسوزسردادند و زنان روستاهای مجاورنیزبه آنان پیوستند،زینب علیهاالسلام درمیان جمع زنان آمد وگریبان چاکزد وباصوتی حزین که دلها راجریحه ‏دارمی‏کردمی‏گفت: «وا اخاه! وا حسینا! واحبیب رسول ‏الله وابن‏مکه ومنی! وابن‏فاطمه الزهراء! وابن‏ علی مرتضی! آه ثمآه!»،پس بیهوش گردید

آنگاه ام‏کلثوم لطمه به صورت زدوباصدایی بلندمی‏گفت: امروزمحمدمصطفی وعلی مرتضی وفاطمه‏ی زهرا ازدنیارفته‏اند؛ودیگرزنان نیزسیلی به صورت زده وگریه وشیون می‏کردند.سکینه چون چنین دید،فریا دزد: وامحمداه! واجداه! چه سخت است برتوتحمل آن چه بااهل ‏بیت توکرده‏اند،آنان را ازدم تیغ گذراندند وبعدعریان شان نمودند.

عطیه عوفی می‏گوید: باجابربن عبدالله به عزم زیارت قبرحسین علیه‏السلام بیرون آمدم وچون به کربلا رسیدیم جابرنزدیک شط فرات رفته وغسل کرد وردائی همانندشخص محرم برتن نمودوهم یانی راگشودکه درآن بوی خوش بودوخودرامعطرکردوهرگامی که برمی‏داشت ذکرخدامی‏گفت تانزدیک قبرمقدس رسیدوبه من گفت: دست مرابرروی قبربگذار! چون چنین کردم،برروی قبرازهوش رفت من آب برروی جابرپاشیدم تابه هوش آمد،آنگاه سه مرتبه گفت: یاحسین! سپس گفت: «حبیب لا یجیب حبیبه!» وبعداضافه کرد: چه تمنای جواب داری که حسین درخون خودآغشته وبین سروبدنش جدائی افتاده است!! وگفت:

“من گواهیمی‏ دهم که توفرزندبهترین پیامبران وفرزندبزرگ مؤمنین می‏باشی،توفرزندسلاله‏ی هدایت وتقوایی وپنجمین نفرازاصحاب کساءوعبایی،توفرزندبزرگ نقی بانوفرزندفاطمه سیده‏ی بانوانی،وچراچنین نباشدکه دست سیدالمرسلین تو را غذا داد ودردامن پرهیزگاران پرورش یافتی وازپستان ایمان شیرخوردی وپاکزیستی وپاک ازدنیارفتی ودلهای مؤمنان راازفراق خود اندوهگین کردی پس سلام ورضوان خدابرتوباد،توبرهمان طریقه رفتی که برادرت یحیی بن زکریاشهیدگشت.”

آنگاه چشمش رابه اطراف قبرگردانیدوگفت:

“سلام برشما ای ارواحی که درکنارحسین نزول کرده وآرمیدید،گواهیمی‏ دهم که شما نمازرابه پاداشته وزکات را ادانموده وبه معروف امرو ازمنکرنهی کردید،وبا ملحدین وکفارمبارزه وجهادکرده،وخداراتا هنگام مردن عبادت نمودید.”

واضافه نمود: به آن خدائی که پیامبر رابه حق مبعوث کردما درآن چه شما شهدادرآن واردشده‏ایدشریک هستیم.

عطیه می‏گوید: به جابرگفتم: ماکاری نکردیم! اینان شهیدشده‏اند. گفت: ای عطیه! ازحبیبم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می‏فرمود: «هرکه گروهی رادوست داشته باشدباهمانان محشورگردد،وهرکه عمل جماعتی رادوست داشته باشد درعمل آنهاشریک خواهدبود.(۱۰)

پی نوشت ها

۱ -(تأملی برنهضت امام حسین،ص۲۱۲)

۲ – (مجموعه ورام،ص ۳۵)

۳ – (مستدرک الوسائل،ج۲ ،ص۳۲۹)

۴ – (مستدرک الوسائل،ج ۵،ص۲۳۹)

۵ – (الاحتجاج،ص۹۴)

۶ – (بحارالانوار،ج ۵۳،ص۲۰۰)

۷ –  (مستدرک الوسائل،ج ۵،ص۲۱۷)

۸ –  (منتهی الامال،ج ۱،ذیل تاریخ اسرا)

۹ – (تحقیقی دررابطه با اولین اربعین سیدالشهداء،شهیدقاضی طباطبائی)

۱۰ – (قصه کربلا،ص ۱۲۷)

نوشته شده توسط :حجت الاسلام سید علی حسینی

همچنین ببینید

زینب(س)بعدازعاشورا چگونه شد؟

تعالی روحی و شخصیتی حضرت زینب بعد از واقعه کربلا در حماسه حسینی آن کسی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

:wink: :twisted: :roll: :oops: :mrgreen: :lol: :idea: :evil: :cry: :arrow: :?: :-| :-x :-o :-P :-D :-? :) :( :!: 8-O 8)